Παρασκευή, 14 Απριλίου 2017

ἄκρα σμίκρυνσις


[…] Φυσικὴ συνέπεια τῆς τηρήσεως τῶν ἐντολῶν τοῦ Κυρίου εἶναι ἡ ἄκρα σμίκρυνσις ἡμῶν, τουτέστιν ἡ κένωσις. Ἄνευ τῆς βαθείας ἐπιγνώσεως ὅτι εἴμεθα ἀληθῶς γεννήματα τοῦ ᾃδου ἐν τῇ πτώσει ἡμῶν, οὐδέποτε θὰ ἐπιτύχωμεν τοῦ πληρώματος τῆς μετανοίας. Ἡ ὁλοκληρωτικὴ μετάνοια ἀποσπᾷ ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ θανασίμου ἐναγκαλισμοῦ τοῦ ἐγωκεντρικοῦ ἀτομισμοῦ καὶ εἰσάγει εἰς τὴν θεωρίαν τῆς θείας παγκοσμιότητος τοῦ Χρστοῦ, «τοῦ ἀγαπήσαντος ἡμᾶς εἰς τέλος» (Ἰωάν. ιγ´ 1) […]
Ὅστις δὲν προσήγγισε τὰ ὅρια τῶν καταστάσεων αὐτῶν, ἂς μὴ τολμᾷ νὰ ὀνομάζῃ Ἑαυτὸν χριστιανὸν ἄνευ φόβου καὶ αἰσχύνης, ἀλλ’ ἂς συνειδητοποιῇ μετὰ πόνου ὅτι εἶναι ἀνάξιος τῆς κλήσεως ταύτης. «Εἴ τις θέλει ὀπίσω Μου ἐλθεῖν ἀπαρνησάσθω Ἑαυτὸν (ἀπαρνησάσθω πάσας τὰς προγενεστέρας αὐτοῦ ἀντιλήψεις καὶ ἰδέας) καὶ ἀράτω τὸν σταυρὸν αὐτοῦ καὶ ἀκολουθείτω Μοι… Εἴ τις ἔρχεται πρός Με καὶ οὐ μισεῖ… ἔτι δὲ καὶ τὴν ἑαυτοῦ ψυχήν, οὐ δύναταί Μου μαθητὴς εἶναι… οὐκ ἔστι Μου ἄξιος» (Ματθ. ιστ´ 24, ι´ 37-38, Λουκ. ιδ´ 26 καὶ 33).


Ἀρχιμανδρίτου Σωφρονίου (Σαχάρωφ), Ὀψόμεθα ταὸν Θεὸν καθὼς ἐστί, Ἱ. Μ. Τιμίου Προδρόμου Ἔσσεξ Ἀγγλίας 1996 

Τετάρτη, 5 Απριλίου 2017

ἄσκηση-ὁ χωρόχρονος τῆς ἀντεξουσίας


Γιῶργος Κόρδης, Ἰδοὺ ἀναβαίνομεν εἰς Ἱεροσόλυμα 
Τὴν τελευταία Κυριακὴ τῆς Σαρακοστῆς, λίγο πρὶν τὸ Πάθος τοῦ Κυρίου, τὸ εὐαγγελικὸ ἀνάγνωσμα ἀφηγεῖται μία ἀποκαλυπτικὴ γιὰ τὸ δράμα τοῦ ἀνθρώπου παρανόηση. Ὁ Χριστὸς ἀνεβαίνοντας στὰ Ἱεροσόλυμα, ὅπου θὰ κορυφωθεῖ ἡ ἔνσαρκη οἰκονομία Του, διευκρινίζει γιὰ μία ἀκόμη φορὰ ὅτι ἑκουσίως θὰ θανατωθεῖ καὶ θὰ ἀναστηθεῖ.
Τότε, οἱ υἱοὶ τοῦ Ζεβεδαίου, ἐκπροσωπώντας στοὺς αἰῶνες τὴ θρησκευτικὴ στρέβλωση τῆς καινῆς ζωῆς, ζητοῦν τὴν ἀτομική τους βόλεψη, τὴ συγκατάνευση τοῦ Χριστοῦ στὸ αἴτημα ἀτομικῶν προνομίων καὶ ἐξουσίας. Ἡ παράκλησή τους νὰ κατοχυρώσουν τὴ θέση τους δίπλα στὸν μέλλοντα νὰ δοξαστεῖ Χριστό, ὁδηγεῖ τὸν Ἰησοῦ στὴν ἀνατρεπτικὴ ἀποκάλυψη ὅτι ἡ κλήση Του πρὸς τοὺς ἀνθρώπους δὲν διαθέτει τὴν παραμικρὴ ὑποψία ἀνταλλάγματος, ἀκόμη καὶ γιὰ ἐκείνους ποὺ θὰ βαδίσουν τὸν δρόμο  τοῦ μαρτυρίου. Νομοτελειακὰ ἡ ἀπαίτησή τους προκαλεῖ τὴν ἀγανάκτηση τῶν ὑπόλοιπων μαθητῶν. Στὸ τέλος τοῦ ἀναγνώσματος ὁ Χριστὸς ἀναποδογυρίζει τὶς ἀξίες τῆς ἀνταποδοτικῆς αὐτασφάλισης σὲ πλήρη ἀντιδιαστολὴ μὲ τοὺς ἐξουσιαστὲς κάθε ἐποχῆς: «ὃς ἐὰν θέλῃ ὑμῶν γενέσθαι πρῶτος, ἔσται πάντων δοῦλος», ὅπως πρῶτος Αὐτὸς ἔπραξε.
Ὁ Θεὸς τῆς θρησκείας, ἐν ἀντιθέσει μὲ τὸν Νυμφίο τῆς Ἐκκλησίας, εἶναι ὁ μέγας ἔμπορος τοῦ φόβου. Ἀξιώνει τὸν ἐξευμενισμό του κι αὐτὸ γεννᾶ τὴν ἀνάγκη τοῦ ἠθικοῦ ἐξωραϊσμοῦ τοῦ ἀνθρώπου. Ἡ συναλλαγὴ διαμορφώνει τὸ ἰδεολογικὸ πλαίσιο τῆς μετὰ θάνατον ἀνταμοιβῆς (μεταφυσικὴ), ἐφόσον ἀντικειμενικὰ τηρήθηκαν οἱ ὅροι τῆς ἀμοιβαίας δοσοληψίας (ἠθικὴ). Στὸ ἀλισβερίσι αὐτὸ καρπίζει ἡ ἐξουσία, καθὼς τὸ ὑπαρκτικὸ ἔδαφος ἔχει ἤδη ὀργωθεῖ ἐπιτυχῶς ἀπὸ τὸν ὠφελιμισμὸ τῆς ἀντικειμενικότητας.
Ὅμως ὁ Νυμφίος εἶναι ἐσταυρωμένος. Μὲ τὰ λόγια Του πρὸς τοὺς υἱοὺς τοῦ Ζεβεδαίου γκρεμίζει κάθε ἔννοια προκαθορισμένης βεβαιότητας ἱκανῆς νὰ δομήσει ἐξουσία: «τὸ μαρτύριο καὶ τὸν θάνατο ποὺ θὰ ὑποστῶ θὰ τὰ γευθεῖτε, αὐτὸ ὅμως δὲν σημαίνει ὅτι ἔτσι ἐξασφαλίζετε καὶ τὴν βασιλεία μου» (Μρκ. 10, 39-40). Κατακρημνίζεται μὲ πάταγο κάθε ἰδιοτελὴς ὑστεροβουλία, ποὺ μολύνει μὲ τὸ θανατηφόρο δηλητήριό της τὴ θυσιαστική, ἀπροϋπόθετη σχέση. Ἡ πίστη, ἡ ὁδοιπορία στὰ ἴχνη τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ, συνιστᾶ μία οἰκειοθελῆ ἀκροβασία, μία ἑκούσια διακινδύνευση. Κίνητρο μοναδικὸ εἶναι ὁ πόθος τοῦ Νυμφίου, ὁ  ὁποῖος ὅσο πιὸ ἀτόφιος εἶναι, ὅσο δηλαδὴ πιὸ ἀπαλλαγμένος ἀπὸ τὴν ἀνάγκη τῆς αὐτοεπιβεβαίωσης, τόσο πιὸ ἀληθινός.
Δὲν εἶναι τυχαῖο λοιπὸν ὅτι ἡ συγκεκριμένη εὐαγγελικὴ διήγηση στολίζει τὴ μνήμη τῆς Ὁσίας Μαρίας τῆς Αἰγυπτίας. Δεκαεπτὰ χρόνια μαρτυρικῆς ἄσκησης τῆς Ἁγίας ξεθεμελίωσαν τὴν ἡδονικὴ ἀσφάλεια, ποὺ προσπορίζει ἡ ἁμαρτία, ὁ τρόπος δηλαδὴ νὰ ἐξαντλεῖται ἡ ζωὴ στὴν ἐξουσιαστικὴ ἔναντι τοῦ μυστηρίου τῆς ὕπαρξης ἐπιβίωση. Οἱ πραγματώσεις τοῦ ἐγώκλειστου εἶναι ἐξουσιάζουν δουλικὰ τόσο τὸν ἑαυτό, ὅσο καὶ τὸν πλησίον. Σμικρύνουν στὰ ὅρια τῶν ἀπαιτήσεων τὴν πληρότητα τῆς ἀγάπης. Ἡ δίψα νὰ εἶμαι ἀντὶ νὰ στραφεῖ στὸν ἄλλον αὐτοϊκανοποιεῖται στὶς ἀνέξοδες ψευδαισθήσεις, ποὺ συστήνει ἡ ἐξουσία τοῦ ἐγωικοῦ χωρόχρονου. Ἡ Ὁσία Μαρία χειραφετήθηκε ἐν μετανοίᾳ ἀπὸ τὸν χῶρο τῆς ἠθικῆς εὐπρέπειας  -τὴν ἐξωτερικὴ συμπεριφορὰ- καὶ ἀνοίχτηκε στὸ πέλαγος τοῦ εἶναι, τῆς καρδιᾶς· ἀπελευθερώθηκε ἀπὸ τὴν τακτοποίηση τοῦ μέλλοντος, ὅπου ἐξορίζεται μεταφυσικὰ ἡ πίστη, μεταμορφώνοντας τὸ ἐδῶ καὶ τῶρα ὡς πρόγευση.    
Οἱ λαμπικαρισμένες εἰκόνες τοῦ Χριστοῦ - οἱ Ἅγιοι θανατώνουν ἐν ἀσκήσει τὸν θάνατο, ποὺ κομίζει στὴν ὕπαρξη καὶ τὸν κόσμο ἡ θρησκεία: τὴν ἐξουσία νὰ εἶμαι ἀσφαλὴς καὶ σίγουρος. Χωρὶς ἀπορία οἱ πόροι τοῦ εἶναι σφραγίζονται ἀπὸ βεβαιότητα καὶ ὁ Νυμφίος ἀνηφορίζει γιὰ νὰ χαρίσει τὴ ζωὴ μόνος καὶ λησμονημένος στὰ ἔγκατα μιᾶς νικημένης ἐξουσίας. Οἱ ὑπήκοοί της φοβοῦνται τὸν ἀναστάσιμο χωρόχρονο τῆς ἀντεξουσίας-τὴ διακονία, γιατὶ ἐκεῖ γυμνώνονται κι ἔρχονται ἀντιμέτωποι μὲ τὸν ἑαυτὸ ποὺ θέλει ἡ χάρις. Ὁ ἐθισμὸς στὴν ἀμοιβαία χρήση, στὴ ζωὴ χωρὶς κόπο καὶ ἔκπληξη, ταΐζει τὸ διπρόσωπο θεριὸ τοῦ ἐξουσιαστῆ-ἐξουσιαζόμενου. Γι’ αὐτὸ κατὰ τὴν ἀνάβαση στὸν Γολγοθὰ ὁ Χριστὸς θὰ πεῖ «οὐ κλῆρος γὰρ ἐμός, τυραννὶς δὲ γνώμη αὐθαίρετος» (Ὄρθρος Μ. Δευτέρας, ᾨδὴ η´). Ἄλλος δρόμος δὲν ὁδηγεῖ στὴν Ἀνάσταση, παρὰ μόνο στὴν αὐθαίρετη τυραννία τῆς ἀσταύρωτης-ἀγύμναστης γνώμης: τὴν ἐξουσία.

Ἀνδρέας Γ. Βιτούλας



Σάββατο, 25 Μαρτίου 2017

λαϊκὴ συμβολικὴ καὶ ἐπανάσταση

Θεοχάρης Μορὲς

Ἡ λαϊκὴ συμβολική, ὑπόγεια καὶ κρυμμένη, ἦταν ἔτσι μία ἐπαναστατικὴ συμβολικὴ ποὺ ἐπίκεντρο εἶχε τὴν ἀπελευθέρωση τοῦ ἀνθρώπου.
Στὴν παραδοσιακὴ συμβολικὴ ὁ ἄνθρωπος ἐξανθρωπίζει, δυνάμει ὑποτάσσει τὴν ἀπρόσωπη φύση, ἑνοποιεῖ, ἀκόμα, μὲ τὴν Πράξη του τὸ διασπασμένο, τὸ διχασμένο συλλογικὸ σῶμα μας, συνειδητοποιώντας ὅλο καὶ περισσότερο, μεθοδικὰ προχωρώντας μὲ τὴ νόηση ὅλο καὶ πιὸ πολὺ δίπλα στὶς αἰσθήσεις, στὴν ἐκπλήρωση τῶν προαιώνιων πόθων του νὰ καρπωθεῖ τὴν ὅλη ὕλη –νὰ γίνει «ἰσόθεος».
[…] Ἡ ἀλλοτρίωση τοῦ λαϊκοῦ φρονήματος, ὡστόσο, ἐπηρεάζει καὶ ὁδηγεῖ στὴν ἀναπηρία τοῦ ἐθνικολαϊκοῦ καὶ ἐπαναστατικοῦ φρονήματος, ἡ ἀδυναμία αὐτοσυνείδησης ποὺ γεννᾶ ἡ ἀναπηρία τῆς αὐτοπραξίας καταλήγει στὸ νὰ δυσκολεύεται ἡ Ἀριστερά, στὴν πάλη γιὰ τὴν ἀνοικοδόμηση τῆς συντριμμένης μέσα ἀπὸ τὴν ἐξάρτηση πολιτιστικῆς ταυτότητας τοῦ λαοῦ μας. Ἡ Ἀριστερά, ἡ ἀνάπηρη παραγωγὴ τῆς Πράξης της, ἡ ἀνάπηρη παραγωγὴ τοῦ Λόγου της  -τῆς Θεωρίας της- δυσκολεύεται στὸ νὰ συνειδητοποιήσει πὼς ἡ ἀνοικοδόμηση μιᾶς ταυτότητας ἐθνικῆς καὶ λαϊκῆς πρέπει νὰ εἶναι συνάρτηση ἀναγκαστικὰ τῆς ἐμβάθυνσης στὴ διαχρονικὴ Πράξη τοῦ λαοῦ, τῆς διαλεκτικῆς διασύνδεσης τοῦ παραγμένου πλούτου τοῦ λαοῦ καὶ στὸ πεδίο τῆς ἰδεολογίας μὲ τὶς ἀναζητήσεις, τὶς ἀγωνίες, τοὺς προβληματισμοὺς τοῦ σήμερα, στὸ διεθνῆ τόσο ὅσο καὶ στὸν ἑλλαδικὸ χῶρο. […]
Ἡ Ἀριστερά, ἡ Ἐπανάσταση, γιὰ νὰ γίνει πάλι δραστική, γιὰ νὰ ἀγκαλιάσει ὄχι τὸ σημερινὸ ποσοστὸ μιᾶς προωθημένης μειοψηφίας ἀλλὰ τὶς πλατιὲς μάζες τοῦ λαοῦ μας, μήπως πρέπει νὰ μάθει νὰ διασυνδέει τὴ λαϊκὴ συμβολική, τὸ λαϊκὸ φρόνημα τὴν προφιλοσοφικὴ αὐθόρμητη λαϊκὴ γλώσσα μὲ τὴ νέα συμβολική, τὴ νέα ὀργανικὴ γλώσσα του, τὴ Θεωρία τῆς Ἐπανάστασης; Μήπως πρέπει νὰ μάθει νὰ συνδέει διαλεκτικὰ, κριτικά, τὸν παραγμένο στὴ διαχρονικὴ Πράξη καὶ ἐκφρασμένο στὸ διαχρονικὸ Λόγο πλοῦτο τῆς πολυαίωνης Ἱστορίας μας, τοὺς λαϊκοὺς πόθους καὶ τοὺς λαϊκοὺς καημούς, ἀποκρυπτογραφώντας τους, ἰχνηλατώντας τὴν πηγή τους μέσα στὴν Ἱστορία, μὲ τὶς νέες ἀναζητήσεις, τὶς νέες ἀγωνίες, τοὺς καινούριους καημοὺς τοῦ κόσμου; […]


Κωστὴς Μοσκώφ, Ἡ διοργάνωση τοῦ ἐπαναστατικοῦ μας ὀνείρου, ἐκδ. Καστανιώτη, Ἀθήνα 1987

Κυριακή, 12 Μαρτίου 2017

στὸ ρίγος τοῦ ἐνδεχόμενου

φωτογραφία Σπυριδούλα Φιωτάκη

[…] Ἂν κανεὶς δὲν μπορεῖ νὰ πληροφορήσει γιὰ τὴ γλυκύτητα ποὺ ἔχει τὸ μέλι, ἐκείνους ποὺ δὲν τὸ γεύθηκαν ποτέ, πῶς ἄραγε μπορεῖ κανεὶς νὰ περιγράψει τὴν ἡδονὴ τῆς ἱερῆς χαρᾶς καὶ τῆς χάρης τοῦ Θεοῦ σ’ ἐκείνους ποὺ δὲν τὴ δοκίμασαν; Καὶ βέβαια, ἡ ἀρχὴ τοῦ πένθους μοιάζει μὲ ἐπιζήτηση μνηστείας μὲ τὸ Θεό, ποὺ σχεδὸν φαίνεται ἀδύνατη. Γι’ αὐτὸ καὶ ὅσοι ποθοῦν τὸν Νυμφίο, πενθοῦν βλέποντάς Τον νὰ μὴ συγκατατίθεται καὶ Τοῦ ἀπευθύνουν κάποια λόγια σὰν αὐτὰ ποὺ προηγοῦνται ἀπὸ τὴ μνηστεία. Καὶ κλαίγοντας σπαρακτικὰ Τὸν καλοῦν μὲ θρήνους, ἐπειδὴ δὲν εἶναι κοντά τους κι ἴσως δὲν ἔρθει ποτέ. Τὸ τέλος ὅμως τοῦ πένθους εἶναι ἡ τέλεια ἀγνὴ νυμφικὴ ἕνωση. […]

Ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ, Πρὸς τὴ σεμνοτάτη μοναχὴ Ξένη, Φιλοκαλία τῶν ἱερῶν νηπτικῶν, μτφρ. Ἀντώνιος Γ. Γαλίτης, εκδ. Τὸ Περιβόλι τῆς Παναγιᾶς, τ. Δ´, Θεσσαλονίκη 31997


σημείωση Domenico: πολλοὶ ἐντοπίζουν διαφορὰ ἤθους μεταξὺ τῆς θυσίας τῶν κοινωνικῶν ἀγωνιστῶν καὶ τῆς ἀντίστοιχης τῶν χριστιανῶν μαρτύρων στὸ γεγονὸς ὅτι οἱ πρῶτοι δὲν διέθεταν ἴχνος ἰδιοτέλειας, καθὼς ἀπαρνοῦνταν τὴ ζωή τους χωρὶς καμία ἐλπίδα μετὰ θάνατον ἀπολαβῆς. Στὸ ἀπόσπασμα ὅμως τοῦ Ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ καταπίπτει παταγωδῶς ἡ ἀντίληψη γιὰ τὴν ἐκκλησιαστικὴ γνησιότητα τῆς μισθαποδοτικῆς ἀναμονῆς. Γενεσιουργὸς αἰτία της δὲν εἶναι μόνο ἡ ἄγνοια τῶν θεμελιακῶν προϋποθέσεων τῆς ἐκκλησιοποιημένης βιοτῆς ἀλλὰ καὶ -ἴσως κυριώτερα -ἡ ἀστικὴ παρερμηνεία της στὴν πράξη ἀπὸ τοὺς ἴδιους τοὺς χριστιανούς.
Τὸ σχόλιο τοῦ Ἁγίου ὅτι ἡ ποθητὴ ἕνωση μὲ τὸν ἐραστὴ Θεὸ «ἴσως δὲν ἔρθει ποτέ» θραύει ὁριστικὰ ὄχι μόνο τὸ κίνητρο τῆς ἰδιοτέλειας ἀλλά, πολὺ περισσότερο, τὸ περιεχομένο μιᾶς εὐχείρωτης ἀπὸ τὸν ἀνταποδοτικὸ ὀρθολογισμὸ ἐλπίδας. Ὁ Ἅγιος ὑπονοεῖ σαφέστατα ὅτι ἀπαιτεῖται ἀπροσμέτρητος ὑπαρκτικὸς πόνος -ἀντάξιος τοῦ σωματικοῦ μαρτυρίου- κατὰ τὴν ἐλεύθερη ἀνταπόκριση στὴν ἀγαπητικὴ κλήση τοῦ Θεοῦ (μετάνοια)· τέτοιας αὐθυπέρβασης καὶ κενωτικῆς αὐταπάρνησης, ὥστε ὁ ἀθλητὴς τῆς πίστεως νὰ παλεύει καθ’ ἡμέραν μὲ τὴ συντριπτικὴ ἀγωνία ὅτι ὁ, κατὰ τὰ ἄλλα, καλῶν Νυμφίος, ἴσως καὶ νὰ μὴν συγκατατεθεῖ ποτέ! Ἡ ἔμπειρη ἀπόφανση ὅτι τὸ τέλος θὰ εἶναι τὸ ποθούμενο δὲν λειτουργεῖ ἀντιφατικὰ ἀλλὰ διευκρινιστικὰ τῆς ποιότητας ποὺ εἶναι ἀνάγκη νὰ διαθέτει ἡ ἀναζήτηση. Ἡ εὐόδωση τῆς ἀναστάσιμης μίξης θὰ συντελεστεῖ ἐφ’ ὅσον αὐτῆς θὰ προηγηθεῖ ἡ τελεία ἀποδόμηση τῶν ἐγωικῶν κατασκευῶν, ἕως τῆς παντελοῦς ἐξάλειψης ἀκόμη καὶ τῆς δικαιότερης προσδοκίας.    

Τελικὰ ὁ ἀθεϊσμὸς δὲν φαίνεται νὰ εἶναι προνόμιο τῶν ἀθέων… Ὑπάρχει καὶ ἡ ἐκδοχή τοῦ ἀθεϊσμοῦ, ποὺ διαγιγνώσκεται μὲ πόνο καὶ ὄχι μὲ μεγαλαυχία. Πιθανὸν αὐτοῦ τοῦ εἴδους ὁ ἀθεϊσμὸς νὰ εἶναι ἀδιαπέραστος, μέχρι τέλους ὅμως παραμένει μὲ πόνο κλητικός. Αὐτὴ ἡ ἡρωικὴ πάλη μὲ τὴν ἀπόγνωση μᾶλλον συνιστᾶ τὸ γονιμότερο ἔδαφος γιὰ νὰ εὐδοκιμήσει ἡ ἀτόφια πίστη, ἐκείνη ποὺ δὲν θὰ πιστεύει τίποτε παρὰ μόνον Ἐκεῖνον καὶ τὸ ἐρωτικό του αἴνιγμα.    

Σάββατο, 4 Μαρτίου 2017

ἡ εἰκόνα τῆς «ἀσύνετης» ζωῆς

Ἀντρέι Ρουμπλιώφ
[…] Ὁ παράξενος κι ἀσυνήθιστος χαρακτήρας τῆς εἰκόνας μοιάζει μὲ τὸν χαρακτήρα τοῦ εὐαγγελίου, γιατὶ τὸ εὐαγγέλιο εἶναι μιὰ ἀληθινὴ πρόσκληση ἔναντι κάθε τάξης καὶ κάθε ἀνθρώπινης σοφίας· «ἀπολῶ τὴν σοφία τῶν σοφῶν, καὶ τὴν σύνεσιν τῶν συνετῶν ἀθετήσω» (Α´ Κορ. 1, 19) λέει ὁ Κύριος μὲ τὸ στόμα τῶν προφητῶν Του ποὺ ἀναφέρει ὁ ἀπ. Παῦλος. Τὸ εὐαγγέλιο μᾶς καλεῖ στὴν ἐν Χριστῷ ζωή, ἐνῶ ἡ εἰκόνα ἀναπαριστᾶ αὐτὴ τὴν ζωή. Γι’ αὐτὸ τὸν λόγο χρησιμοποιεῖ καμμιὰ φορὰ σχήματα ἀφύσικα ποὺ ξαφνιάζουν, ὅπως καὶ ἡ ἁγιότητα, μερικὲς φορὲς χρησιμοποιεῖ ἀκραία σχήματα ποὺ μοιάζουν μὲ σαλότητα στὰ μάτια τοῦ κόσμου ὅπως οἱ διὰ Χριστὸν σαλοί. «Λένε πὼς εἶμαι τρελλός, ἔλεγε ὁ ἕνας ἀπὸ τοὺς δυό, ἀλλὰ χωρὶς τρέλλα δὲν μπαίνεις στὴ Βασιλεία τοῦ Θεοῦ (…). Γιὰ νὰ ζήσεις σύμφωνα μὲ τὸ Εὐαγγγέλιο πρέπει νὰ εἶσαι τρελλός. Ὅσο οι ἄνθρωποι θὰ εἶναι λογικοὶ καὶ μὲ καθησυχασμένα αἰσθήματα ἡ Βασιλεία τοῦ Θεοῦ δὲν θὰ ἔρθει στὴν γῆ.» (Ἀρχιμ. Σπυρίδων, Ἡ ἀποστολή μου στὴν Σιβηρία). Ἡ διὰ Χριστὸν σαλότητα καὶ τὰ σχήματα τῶν εἰκόνων ποὺ πολλὲς φορὲς προκαλοῦν ἐκφράζουν τὴν ἴδια εὐαγγελικὴ πραγματικότητα. Ἡ εὐαγγελικὴ προοπτικὴ ἀντιστρέφει τὴν προοπτικὴ τοῦ κόσμου κι ὁ κόσμος τῆς εἰκόνας εἶναι ἕνας κόσμος ποὺ μέσα του κυριαρχεῖ ὄχι ἡ ἀνθρώπινη ἠθική, οἱ λογικὲς κατηγορίες, ἀλλὰ ἡ Χάρη τοῦ Θεοῦ. Ἀπ’ Αὐτὴν προέρχεται ὁ ἱερατικὸς χαρακτήρας τῆς εἰκόνας, ἡ ἁπλότητά της, ἡ ὑπεροχή της, ἡ εἰρήνη της· ἀπ’ Αὐτὴν ὁ ρυθμὸς τῶν γραμμῶν της, ἡ χαρὰ τῶν χρωμάτων της. Ἡ εἰκόνα ἀντανακλᾶ τὴν προσπάθεια τῆς ἄσκησης καὶ τὴν χαρὰ τῆς νίκης. Εἶναι ὁ μετασχηματισμὸς τοῦ πόνου σὲ «χαρὰ τοῦ ζῶντος Θεοῦ». Εἶναι ἡ νέα τάξη μέσα στὴν καινὴ κτίση. […]   


Λεωνίδα Οὐσπένσκυ, Ἡ θεολογία τῆς εἰκόνας στὴν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία, μτφρ. Σπύρος Μαρίνης, ἐκδ. Ἁρμός, Ἀθήνα 1993

Παρασκευή, 24 Φεβρουαρίου 2017

Ὁ δράκος - Νίκος Κούνδουρος






- Τὸν ξέρει κανείς;
-Ὄχι!

Ἔτσι τραγικὰ λήγει ὁ πόθος γιὰ ταυτότητα. Τέσσερις ἀβάσταχτες λέξεις, ποὺ κανοναρχοῦσαν μιὰ γκρίζα ἀνώνυμη βιοτή, κατάφεραν νὰ καταπλακώσουν ὁριστικὰ πιὰ τὴν τελευταία προσπάθεια διαφυγῆς μὲ τοὺς ἐπικίνδυνους ὅρους τῆς κατασκευῆς. Ὁ καημὸς τοῦ προσώπου στὴν τροχιὰ μιᾶς ἀνέλπιστης εὐκαιρίας, τυχαίας, δηλαδὴ χωρὶς μόχθο, ἄρα κενῆς, καταποντίζεται στὸ βάθος τοῦ αὐτοπροκαθορισμοῦ.


 Domenico Gkortsakof

Σάββατο, 18 Φεβρουαρίου 2017

ὁ θάνατος ὡς Εὐχαριστία

Χρῆστος Μποκόρος

[…] Στὸ τέλος ὁ θάνατος καὶ τὸ σωματικὸ θάψιμο τοῦ πιστοῦ στὴ γῆ εἶναι ἡ τελευταία ἐπίγεια πράξη καθολικῆς προσφορᾶς. Δὲν ἀντιστέκεται μάταια στὸ θάνατο. Ἔμαθε ὅτι ἡ προσφορὰ εἶναι αὔξηση καὶ ζωή. Τώρα σὰν ἄρτος τὸ σῶμα του, ἀνενέργητο, προσφέρεται στὴν ἀνεξιχνίαστη θεία βουλή. Δὲν θάπτεται σὰν νεκρὸς νικημένος ἀπὸ τὴν ἀσθένεια ἢ τὸ χρόνο. Προσφέρεται πιὸ πολὺ ὡς δῶρο λειτουργικὸ ποὺ καθολικὰ δίδεται. Πέθανε ἑκούσια κατὰ τὴ θέληση, τὸ φόβο, τὴν κακία, πρὶν πεθάνει βιολογικά. Πέθανε κατὰ πάντα καὶ διὰ πάντα, σὲ ὅσα αὐτὸς διαφέντευε, γιὰ νὰ μπῆ μέσα του, Νοικοκύρης καὶ Ἀφεντικό, ὁ αἰώνιος καὶ Ἄφθαρτος. […]
Χρῆστος Μποκόρος
Ὁ θάνατος καὶ ἡ ταφὴ εἶναι εὐχαριστιακὴ πράξη προσφορᾶς καὶ καθαγιασμοῦ. Δὲν εἶναι στυγνὸ συμβάν, ἀλλὰ ἐπίτευξη τελικῆς προσφορᾶς γιὰ τὴν ἀνατολὴ ξένης ἐλπίδας καὶ ζωῆς.
Κάθε μιὰ Εὐχαριστία καταγγέλλει τὸ θάνατο τοῦ Κυρίου. Κάθε μιὰ Εὐχαριστία καταγγέλλει τὸ θάνατό μας καὶ τὸν ἀρραβῶνα τῆς αἰωνίου ζωῆς. Καὶ τοῦ πιστοῦ ὁ θάνατος καταγγέλλει τὴν Εὐχαριστία.
Ὅσο πιὸ πολὺ εἶναι θάνατος ἡ εὐχαριστιακὴ μετοχή, τόσο πιὸ πολὺ κερδίζει μέσα μας χῶρο καὶ κράτος ἡ ζωή. Ὅσο εἶναι θάνατος ἑκούσιος, τόσο νικᾶται ὁ θάνατος ὁ ἀναπόφευκτος ποὺ ἔρχεται. Ὅσο εἶναι πράξη ἐλευθερίας, τόσο μεταστοιχειώνει τὴν ἀνάγκη τὴν ἔσχατη σ’ ἐλευθερία αἰώνια.



Ἀρχιμ. Βασιλείου, Καθηγουμένου Ἱερᾶς Μονῆς Ἰβήρων, Εἰσοδικόν, Ἱ. Μ. Ἰβήρων 21996